Tekst achterflap

Miljoenen Nederlanders zijn sinds 1566 gedoopt na het uitspreken van het doopformulier zoals dat tot op de dag van vandaag achterin menig gereformeerd psalmboek te vinden is. Waar komt dat formulier vandaan? Hoe heeft het zich sinds de eerste publicatie ontwikkeld? Hoe is het opgebouwd? De auteurs van dit boek proberen antwoord te geven op dit soort vragen voor het doopformulier en voor het liturgisch materiaal waarmee het gepubliceerd is en dat tezamen als de Liturgie wordt aangeduid. Zij richten zich daarbij in het bijzonder op het ontstaan en de ontwikkeling van de teksten in de periode tussen 1566 en 1639. Naast het doopformulier betreft dat bijvoorbeeld het formulier voor de bediening van het avondmaal en het formulier voor de bevestiging van een huwelijk. Tevens worden achttien gebeden besproken voor gebruik in de kerkdienst, aan huis en in kerkelijke vergaderingen. De auteurs presenteren per formulier en gebed de liturgische teksten zoals ze in de zestiende en zeventiende eeuw zijn verschenen. In het ene geval is er nauwelijks sprake van ontwikkeling en varianten, zoals bij de bevestiging van predikanten, ouderlingen en diakenen. In het andere geval, zoals in de bede voor de overheid, lijkt het aantal tekstvarianten bijna oneindig. Een overzicht van alle publiek toegankelijke uitgaven in het tijdvak 1566-1639 waarin de Liturgie is opgenomen, en die nu nog behouden zijn, completeert dit naslagwerk.

Inhoudsopgave

Voorwoord 9 Afkortingen en sigla 11 1 Inleiding 13 1.1 De Liturgie 14 1.2 De ontwikkeling van het onderzoek naar tekst en context van de Liturgie 19 1.3 De opzet van dit boek 24 2 De totstandkoming van de teksten 27 2.1 Voorlopers 27 2.2 Dathenus’ uitgave van de Heidelbergse Catechismus (1563) 31 2.3 Tussenstap: de Kirchenordnung van de Palts (1563) 34 2.4 Dathenus’ psalmboek (1566) 35 2.5 De invloed van de nationale synoden in de zestiende eeuw 41 2.6 De invloed van de Synode van Dordrecht 1618-1619 48 2.7 Vertalingen en export 53 3 De dynamiek van de drukkers 55 3.1 De drukkers en hun drukwerk 55 3.2 Een kanttekening: verloren gegane drukken 73 3.3 Recapitulatie: aanknopingspunten voor het vaststellen van verwantschap tussen de drukken 77 4 De geselecteerde edities en hun weergave en receptie 79 4.1 De selectie 79 4.2 De bewerking en presentatie van de edities 90 4.3 De receptie van het drukwerk in later tijden 94 5 Het formulier om de doop te bedienen 96 5.1 Inleiding 96 5.2 Teksten 116 De vragen voor de toelating tot het avondmaal 134 6.1 Inleiding 134 6.2 Teksten 146 7 Het formulier om het avondmaal te houden 150 7.1 Inleiding 150 7.2 Teksten 170 8 Het formulier om het huwelijk te bevestigen 200 8.1 Inleiding 200 8.2 Teksten 216 9 De formulieren om ambtsdragers te bevestigen 238 9.1 Inleiding 238 9.2 Teksten 249 10 De formulieren om de tucht uit te oefenen 260 10.1 Inleiding 260 10.2 Teksten 280 11 Het formulier om de doop aan volwassenen te bedienen 303 11.1 Inleiding 303 11.2 Teksten 316 Bijlage 11.2.A Doopvragen uit de vluchtelingengemeente te Londen, 1575 324 Bijlage 11.2.B Provinciale synode van Bolsward, 24 mei 1608 325 Bijlage 11.2.C Provinciale synode van Veere, 1610 326 12 Christelijke gebeden 331 12.1 Inleiding op het corpus gebeden 331 12.2 Gebed op zondag voor de preek 348 12.3 Een algemene belijdenis van de zonden en gebed voor alle nood van de christenheid 357 12.4 Gebed voor de leer van de catechismus 380 12.5 Gebed na de leer van de catechismus 388 12.6 Een openlijke erkenning van de zonden en gebed voor de preek 396 12.7 Een korte vorm van het gebed na de preek 406 12.8 Het morgengebed 416 12.9 Het avondgebed 428 12.10 Gebed voor het eten 440 12.11 Gebed na het eten 450 12.12 Gebed voor kranke en aangevochten mensen 460 12.13 Gebed bij de begrafenis van de doden 473 12.14 Een gebed voor hen die zich tot de schoollessen of een studie begeven 484 12.15 Een christelijk wachtgebed, in krijgsnood en anderszins te gebruiken 489 12.16 Gebed om de zegen van God over onze arbeid 495 12.17 Gebed voor de handelingen van de kerkelijke bijeenkomsten 500 Bijlage 12.17.2A Gebed actaboek Enkhuizen 504 Bijlage 12.17.2B Gebed Classis Zuid-Beveland 504 12.18 Gebed na de handelingen van de kerkelijke bijeenkomsten 505 Bijlage 12.18.2C Dankgebed actaboek Enkhuizen 507 12.19 Een gebed voor de vergadering van de diakenen 508 12.20 Appendix: Titel, Onze hulp, zegen en collecte 512 13 Dynamic liturgy: Looking back, looking forward (samenvatting en slotbeschouwing) 518 Bijlage 1 Bewaard gebleven en publiek toegankelijke edities met de Liturgie 1566-1639 525 Bijlage 2 Niet publiek toegankelijke of verloren gegane edities met de Liturgie 1566-1639 620 Archieven, bronnen en literatuur 627 Register van namen 649 Register van zaken 652 Register van Bijbelplaatsen 654 Register van edities 662 Over de auteurs 664

Details